Pojawienie się artykulacji u dziecka poprzedzone zostaje przekształceniami anatomiczno – czynnościowymi. Polega to na wytworzeniu się odpowiedniej przestrzeni artykulacyjnej i zmianie kierunków ruchów języka. Bezzębna i płaska jama ustna niemowlęcia ogranicza język do ruchów poziomych, które wystarczają do głużenia i gaworzenia. W momencie ukształtowania się łuków zębowych i wyrostków zębodołowych następuje wysklepienie się podniebienia i pogłębienie dna jamy ustnej. Język zyskuje pionową przestrzeń dla swoich ruchów, a wyrastające zęby tworzą blokadę od przodu.

Proces pionizacji języka zaczyna się od chwili wyrośnięcia siekaczy mlecznych i powinien się zakończyć najpóźniej w momencie ukształtowania pełnego uzębienia mlecznego. Ma to miejsce około 3 roku życia. Możliwość pionizowania języka pozwala na zmianę odruchu połykowego z niemowlęcego na dojrzały, warunkując z kolei prawidłowość przebiegu artykulacji. Prawidłowo rozwinięte dziecko około trzeciego roku życia ma warunki dla czystej artykulacji. Zbyt długie karmienie z butelki, stosowanie gryzaków oraz ssanie palców utrudnia docieranie języka do podniebienia. Do podobnego działania doprowadza występujące masowo oddychanie przez usta. Spionizowanie języka w tym wypadku byłoby równoznaczne z zablokowaniem dopływu powietrza na pewien czas, musiałoby wtedy dojść do niedotlenienia. Dziecko radzi sobie z tą sytuacją, dotykając na krótko środkiem języka do podniebienia, równocześnie wysuwając całą masę języka do przodu. Płaski i pozornie za duży język wciska się między wargi opóźnia to powstawanie głosek dziąsłowych, często występuje seplenienie. Wspólna przyczyna powoduje współwystępowanie wad wymowy i pewnych nieprawidłowości zgryzowych.

Język jest głównym elementem narządu artykulacyjnego współdziałającym w powstawaniu głosek. Podstawową funkcją języka jest ukształtowanie kęsa i udział w procesie połykania, które wykonywane są odruchowo.

Połykanie jest umiejętnością bardzo ważną, pojawiającą się już w łonie matki i wraz z odruchem ssania umożliwia noworodkowi odżywianie się. W tym okresie język wykonuje tylko ruchy poziome. Około 3 roku życia kończy się okres połykania niemowlęcego, a rozpoczyna się dorosły sposób połykania z końcem języka skierowanym do przedniej części podniebienia .

Wszelkie utrudnienia w wytworzeniu się dojrzałego sposobu połykania, mają ujemny wpływ na poprawność mowy. Prawidłowe połykanie powinno być dobrze opanowane do rozpoczęcia się wymiany zębów przednich na stałe. Szpara po zębach mlecznych stanowi bodziec do ciągłego wciskania końca języka w to miejsce, co może przyczynić się do utrwalenia nieprawidłowego połykania.

Ćwiczenia połykania

Naukę prawidłowego połykania można podzielić na trzy etapy:

  • unoszenie języka
  • połykanie śliny
  • picie płynów

Naukę należy zacząć od unoszenia języka do podniebienia. Dla ułatwienia można dotykać czubek języka i część przyzębną podniebienia zimną łyżeczką, palcem, sokiem z cytryny itp. Kiedy dziecko potrafi już trafić językiem w okolicę podniebienia tuż za górnymi zębami, przechodzimy do następnego etapu nauki.

Drugi etap ćwiczeń polega na uczeniu połykania śliny z końcem języka ukierunkowanym do podniebienia. Trudność polega na utrzymaniu języka w pozycji pionowej przez cały akt połykania a nie tylko w fazie początkowej. Sprawdzamy to, trzymając prawą ręką głowę dziecka od tyłu, a dwoma palcami lewej ręki rozchylając wargi dziecka. Trzymając kciuk na krtani dziecka polecamy dziecku unieść język, zacisnąć zęby i przełknąć ślinę. Nieprawidłowemu połykaniu towarzyszy mocne napinanie warg, wyczuwane pod palcami. Ćwiczenia połykania śliny powinny być wykonywane możliwie często w ciągu dnia. Równocześnie należy przypominać dziecku o konieczności trzymania języka cały czas na podniebieniu.

Połykanie z językiem uniesionym do podniebienia i bez towarzyszącego napięcia warg jest dowodem opanowania przez ćwiczącego tego etapu i pozwala na przejście do dalszej nauki.

Trzeci etap to zastosowanie wyuczonej techniki połykania do spożywania płynów. Dla utrwalenia poprawnego połykania, ćwiczenia picia płynów powinno wykonywać się kilkakrotnie w ciagu dnia przez 20 – 30 minut. Niezależnie od kontynuowania ćwiczeń połykowych, powinno się często przypominać dziecku o układaniu języka na podniebieniu, szczególnie przed każdym posiłkiem. Ma to na celu wytworzenie skojarzenia ułożenia języka w czasie ćwiczeń z przełykaniem płynnych i stałych pokarmów.

Równocześnie z ćwiczeniem połykania, powinno zwracać się uwagę na poprawność wymowy głosek przedniojęzykowych zgodnie z zaleceniami logopedy. Czysta i poprawna wymowa jest ostatecznym sprawdzianem opanowania prawidłowej czynności połykania przez dziecko.

Zwalczanie utrwalonego nieprawidłowego położenia języka po wymianie zębów na stałe, jest trudne i przeciąga się nieraz latami. Nie należy też przerywać zbyt wcześnie ćwiczeń językowych, ponieważ istnieje niebezpieczeństwo powrotu do stanu poprzedniego. Ćwiczenia prawidłowego połykania należy łączyć z zajęciami u logopedy, który sprawdza postępy w nauce.

Dla uzyskania trwałej i szybkiej zmiany kierunku ruchu języka należy wyeliminować oddychanie przez usta. Warunkiem prawidłowego oddychania jest prawidłowa drożność nosa. Ćwiczenia można wspomagać plastikową płytką przedsionkową, która wzmacnia mięsień okrężny ust. Zakłada się ją pod wargi, które zostają następnie maksymalnie zaciśnięte. Dla zwiększenia wysiłku ze strony mięśni warg, pociągamy palcem założonym za kółko płytki.

Aby uzyskać poprawę należy prowadzić ćwiczenia przez 30 minut w ciągu dnia. Ponieważ mięsień warg szybko się męczy nie należy wykonywać pojedynczego ćwiczenia dłużej niż trzy minuty. Dlatego napinanie warg powinno się odbywać około 10 razy dziennie. Decydująca jest tutaj systematyczność ćwiczeń, mająca na celu uzyskanie nawyku zamykania ust i oddychania przez nos.

Renata Wnuk – logopeda

 

Przedszkole Publiczne Kwiatki Św. Franciszka

ul. Rabsztyńska 5, 01-140 Warszawa
tel./fax. 22 631 81 42
rabsztynska@kwiatkifranciszka.edu.pl

ul. Dzielna 11A, 01-023 Warszawa
tel./fax. 22 632 77 99
dzielna@kwiatkifranciszka.edu.pl

NIP: 527-252-86-34

Zapraszamy również do naszej szkoły podstawowej:

Katolicka Szkoła Podstawowa im. ks. Piotra Skargi w Warszawie

 

 

Przedszkole Publiczne Kwiatki Świętego Franciszka

Przedszkole Publiczne Kwiatki Św. Franciszka

ul. Rabsztyńska 5, 01-140 Warszawa
tel./fax. 22 631 81 42
rabsztynska@kwiatkifranciszka.edu.pl

ul. Dzielna 11A, 01-023 Warszawa
tel./fax. 22 632 77 99
dzielna@kwiatkifranciszka.edu.pl

NIP: 527-252-86-34